Nieuwsupdate september 2019

Wilt u in de toekomst ook de nieuwsupdate van TvO ontvangen? Vul dan in de rechterkolom uw gegevens gelijk in!


Column: In het duister

Slapen, we doen er allemaal aan. Het is raar gedrag en eigenlijk best gevaarlijk.

Je bent bewusteloos en verlamd en kunt niet direct en adequaat reageren op naderend gevaar. Toch heeft het eeuwen van natuurlijke selectie overleefd, en niet alleen in mensen. Zeezoogdieren hebben zelfs de benijdenswaardige aanpassing dat ze met één hersenhelft tegelijk slapen, zodat ze niet al snurkend verdrinken. En winterslapende dieren verbruiken kostbare energie om ook tijdens de winterslaap REM-cycli te hebben.

Slapen is dus belangrijk, maar waarom? Daar hebben we uiteraard een veelheid aan prachtige theorieën over. Dendritic pruning bijvoorbeeld; tijdens de slaap zouden er ‘weinig gebruikte’ dendrieten weggesnoeid worden om het brein efficiënt te houden (Li, 2017). Er zou tijdens de slaap een overheveling plaatsvinden van het korte- naar het langetermijngeheugen. En dan is er nog de theorie over het belang van slapen en dromen voor de verwerking van de dagelijkse indrukken. Allemaal aannemelijk, maar er is niet echt bewezen dat je daar per se slaap voor nodig hebt. Vooralsnog is het officiële antwoord op ‘Waarom slapen we?’ zoals zo vaak: ‘Geen idee’.

Hoe het dan ook komt dat we slapen, we doen het in elk geval te weinig. Dat vindt het RIVM tenminste. Dat instituut publiceerde dan ook onlangs een rapport over ‘de jeugd van tegenwoordig die altijd maar naar een scherm staart en zo z’n slaapritme verpest’. Het blauwe licht van de beeldschermen zou funest zijn voor een gezonde nachtrust.

Het klinkt op zich wel logisch. Licht is tenslotte de voornaamste prikkel voor de biologische klok. Het belangrijkste hersengedeelte voor de biologische klok zit dan ook pats-boem boven op het punt waar de oogzenuwen elkaar kruisen (het optisch chiasma). Zodra er licht geregistreerd wordt, gaat het signaal dus ook direct door naar dat hersengebied en beïnvloedt zo het bioritme. Dat gaat onder andere met behulp van de signaalstof melatonine.

Inmiddels blijkt echter dat de RIVM-studie volledig verkeerd is uitgelegd (Keulemans, 2019). Het is wel waar dat blauw licht (zoals van beeldschermen) je langer wakker en beter alert houdt (Keis, 2014). Het lichtniveau van schermen is echter te laag om een effect te hebben op de slaapcyclus. Achtergrondlicht, zoals dat van de lamp in de badkamer of slaapkamer, heeft daarentegen wel een effect op de slaapcyclus. Dat overschrijdt namelijk meestal wel de 25 ‘melanopic-lux’, de lichtsterkte waarop licht het melatonineritme begint te verstoren.

Je kunt dus gewoon losgaan op beeldschermen voor het slapengaan, maar het advies is wel om je badkamerlicht uit te laten. Of het te vervangen door rood licht. Dat wordt namelijk niet geregistreerd als licht en verstoort het melatonineritme niet. En als je geen zin hebt in Amsterdamse toestanden in de badkamer, slik je voor het slapengaan toch gewoon wat extra melatonine?

Helaas. Dat laatste blijkt óók al niet waar: melatonine is geen slaapmiddel, zo hoorde ik op een congres. En niet van zomaar iemand, maar van Mister Melatonine himself; dr. Russel Reiter. Reiter is een expert op het gebied van melatonine en een begenadigd verteller. Dat moest ook wel tijdens dat congres, want de zaal zat vol knikkebollende ge-jetlagde wetenschappers. Velen van hen, waaronder ikzelf, hadden zich die de avond daarvoor nog volgegooid met melatoninetabletten. Dan is het natuurlijk vervelend om te horen dat die tabletten helemaal niet werken. Althans, niet om slaap te induceren.

‘Melatonin is the expression of darkness in the blood’, volgens Reiter. Het vertelt het lichaam dat het zich in een donkere omgeving bevindt. Daarom valt de melatoninespiegel ook meteen weg als er licht op de retina valt. Mogelijk helpt dat ‘het is donker’-signaal wel bij de totstandkoming van slaap, maar je wordt er niet slaperig van. Je zult dat trouwens niet in zijn publicaties vinden, want zoveel betaalt de wetenschap nou ook weer niet, aldus Reiter. De zaal lachte maar half mee met de kwinkslag. Er klonk vooral ongelovig gemompel (en gesnurk).  

Gelukkig is er ook goed nieuws. Melatonine is wel ergens goed voor: dagelijks een flinke dosis werkt als een geweldig effectieve antioxidant. En het is veel effectiever en veiliger dan vitamine C (Reiter, 2016). En laat dit nu net het moment zijn waarop de professor naast mij wakker schrok en vertwijfeld riep: ‘Maar, zoveel melatonine, wordt u daar niet slaperig van?

Actueel

Sterke stijging aantal dakloze jongeren

In tien jaar tijd is het geschatte aantal dakloze jongeren (18-30 jaar) verdrievoudigd volgens gegevens van het CBS. Dit komt neer op ongeveer 12.600 jongeren in 2018. Een te strikte interpretatie van de kostendelersnorm en de overgang van de Jeugdwet naar de Wmo zouden een rol kunnen spelen bij de toename. Bron: NJI; CBS

Kinderen met obesitas gebaat bij centrale zorgverlener

Een centrale zorgverlener voor gezinnen waarvan één of meerdere kinderen met obesitas kampen, leidt tot positieve resultaten. Dit blijkt uit het project Aanpak Gezond Gewicht van Amsterdam en zorgverzekeraar Zilveren Kruis. In het project werden gezinnen gedurende maximaal drie jaar begeleid om op de lange termijn gezonder te gaan leven. Zeventig procent van de kinderen met obesitas gaf aan zich beter te voelen, en bij een groot deel van de kinderen zorgde de ondersteuning voor een stabilisatie of afname van het gewicht. Jeugdverpleegkundigen in de functie van centrale zorverlener coördineerden de professionals die betrokken waren bij de begeleiding. De komende twee jaar zal het project worden verlengd zodat alle gezinnen het traject kunnen afronden. Daarnaast wordt gekeken naar verdere implementatie. Bron: NJI

Praten over depressieve gevoelens kan depressiviteit bij anderen in de hand werken

Jongeren die met elkaar praten over depressieve gevoelens kunnen elkaar besmetten. Dit blijkt uit onderzoek van Margot Bastin. Bastin onderzocht hoe bepaalde vormen van communicatie relateren aan depressieve gevoelens. Met name wanneer het ervoor zorgt dat jongeren samen gaan piekeren zonder verder te komen, ontstaat er een risico op besmettelijkheid. Dit is vooral zichtbaar bij meisjes. Bastin geeft echter ook aan dat het positief is als jongeren steun bij elkaar zoeken. Het bij een ander steun zoeken mag het zoeken van professionele hulp echter niet vervangen. Bron: GGZnieuws.nl


Edities 2018 - 2019

september 2018 | oktober 2018 | november/december 2018 | januari 2019 | februari 2019 | maart 2019 | april 2019 | mei 2019

Cover Tvo 2019 4

Nieuwsbrief

Vul uw e-mailadres in en ontvang onze nieuwsbrief.